Lisede Gerçek Akademik Araştırma Nasıl Yapılır

“İklim değişikliği” yalnızca bir konudur. Buna karşılık “çatı bitki örtüsü, şehrimde sokak seviyesindeki sıcaklıkları ölçülebilir biçimde düşürüyor mu?” gerçek bir araştırma sorusudur. İyi bir soru her şeyden önce belirgindir, gerçekten toplayabileceğiniz kanıtlarla yanıtlanabilir ve birkaç ay içinde bitirilebilecek kadar küçük tutulmuştur. Aradaki bu fark, projenizin daha ilk günden bir yön kazanıp kazanmayacağını belirler.

İlgilendiğiniz bir alanda aklınıza gelen beş soruyu yazın. Ardından, elinizdeki imkânlarla gerçekten test edemeyeceğiniz soruların üzerini tek tek çizin. Geriye kalan soru, projenizin başlangıç noktasıdır.

Herhangi bir veri toplamaya girişmeden önce, konunuz hakkında halihazırda ne bilindiğini öğrenin. Sorunuza yakın 10 ile 20 arasında makaleyi bulup okumak için Google Scholar'ı, kütüphanenizi ve açık erişimli dergileri kullanabilirsiniz. Bu makaleleri okurken yalnızca vardıkları sonuçları değil, kullandıkları yöntemleri de dikkatle not edin. Alanınızda araştırmanın gerçekte nasıl yapıldığını asıl orada, o yöntem bölümlerinde öğrenirsiniz.

Bu adım, zaten çözülmüş bir soruyu farkında olmadan yeniden yanıtlamaya çalışmaktan sizi korur. Aynı zamanda mevcut çalışmalarda hangi boşluğun projenize yer açabileceğini de açıkça gösterir.

İddialı olmak iyidir, ancak yapılabilir olmak daha da iyidir. Gerçekten yürütebileceğiniz bir anket, erişim sağlayabileceğiniz hazır bir veri kümesi ya da evde veya okulda güvenle gerçekleştirebileceğiniz bir deney düşünün. Bunların hiçbiri gösterişli görünmeyebilir, ama iyi uygulanmış mütevazı bir yöntem, hiçbir zaman bitiremeyeceğiniz iddialı bir yöntemi her zaman geride bırakır.

Çalışmaya başlamadan önce hangi değişkenleri ölçeceğinizi, örneklem grubunuzun kimlerden oluşacağını ve sonuçları nasıl analiz edeceğinizi açıkça tanımlayın.

Projeniz anketler ya da görüşmeler yoluyla insanları, hayvanları ya da herhangi bir güvenlik riskini içeriyorsa, veri toplamaya başlamadan önce mutlaka etik onayı ve bilgilendirilmiş rıza alın. Bu adımı sonraya bırakmayın, çünkü ISEF gibi birçok yarışma ve dergi, belgelenmiş bir etik incelemeden geçilmiş olmasını ister ve reşit olmayan katılımcıların yer aldığı çalışmalar için ayrıca rıza alınmış olması gerekir. Deneylerinizi de her zaman uygun bir gözetim altında ve güvenli koşullarda yürütün.

Bir mentor, yani bir profesör, bir doktora öğrencisi ya da deneyimli bir araştırmacı, hatalı yöntemleri daha en başta fark ederek ve sizi doğru araçlara yönlendirerek size aylar kazandırabilir. Tek başınıza haftalarca uğraşacağınız bir sorun, deneyimli bir gözle birkaç dakikada çözülebilir. Yapılandırılmış mentorluk programlarının var olma nedeni de tam olarak budur. Bağımsız bir araştırmayı hiçbir rehberlik olmadan tek başına yürütmek gerçekten zordur.

Bir mentorla çalışacaksanız görüşmelere hazırlıklı gelin. Araştırma sorunuzu, o güne kadar yaptığınız okumaları ve bir taslak planı önceden paylaşın. Genel bir “ne yapmalıyım?” sorusu yerine, nerede tıkandığınızı gösteren belirgin ve somut sorular sorun.

Her çalışma oturumunda ne yaptığınızı, ne olduğunu ve neyi değiştirdiğinizi düzenli olarak kaydedin. Araştırma doğası gereği yinelemeli bir süreçtir. İlk yönteminizde mutlaka sorunlar çıkacaktır ve tuttuğunuz günlük, hem o yöntemi adım adım geliştirmenin hem de daha sonra dürüst ve eksiksiz bir yöntem bölümü yazabilmenin en güvenilir yoludur.

Projenizi mutlaka somut bir şeyle bitirin. Bu, yazılı bir makale, bir dergiye ya da yarışmaya yapılmış bir gönderim, bir sunum ya da çalışan bir prototip olabilir. Elle tutulur bir çıktı, havada kalan “araştırma yaptım” sözünü, işaret edebileceğiniz ve başkalarına gösterebileceğiniz somut bir şeye dönüştürür. Bu, hem kendi ilerlemenizi dürüstçe değerlendirirken hem de bütüncül bir başvurunun parçası olarak üniversite başvurularınızda gerçek bir fark yaratır.